Akademisyenler öncülüğünde matematik/fizik/bilgisayar bilimleri soru cevap platformu
1 beğenilme 0 beğenilmeme
854 kez görüntülendi

Tanım: $\mathcal{H}$ bir Hilbert uzayı; $A,B$ $\text{böl}(A)$, $\text{böl}(B)$ bölgelerinden $\mathcal{H}$'ye doğrusal işlemciler olsunlar. $B$'nin ($n_A(B)$ ile) $A$-sınırlı olması

$:\Leftrightarrow\ \text{böl}(B)\supset\text{böl}(A),\ \exists a,b\in \mathbb{R}^{+}$ $\forall \psi\in \text{böl}(A):\Vert A\psi\Vert\leq a\Vert A\psi\Vert+b\Vert \psi\Vert$ $(*)$

demektir ve $n_A(B):=\text{inf}\{a \vert\ (*) \text{ sınırı geçerlidir}\}$ olarak tanımlanır.

Teorem (Kato, Rellich): Eğer $B$ $A$-sınırlıysa, $n_A(B)<1$ ve $A$ özeşlenik, $B$ simetrik ise

$\Rightarrow A+B$ özeşleniktir.

Soru: Teoremin ispatını ve kullanıldığı yerlere örnekler bulabilirmisiniz?

Lisans Matematik kategorisinde (1.2k puan) tarafından 
tarafından düzenlendi | 854 kez görüntülendi
Tanımda:
$\forall \psi\in \text{böl}(A):\Vert B\psi\Vert\leq a\Vert A\psi\Vert+b\Vert \psi\Vert$
olmalıydı herhalde.
Evet, sağolun.

1 cevap

0 beğenilme 0 beğenilmeme

Yazım şekli notu: görüntü kümesi $gör(A):=\{A\psi:\psi\in böl(A)\}$ ve birim işlemcisi $1\!\!1$'leri yazmayı atlıyorum ama siz var olduğunu aklınızda bulundurun.

 

Kanıt: A özeşlenikmiş $\Rightarrow$ yani $böl(A)\subset_{yoğun}\mathcal{H}$ ve $A$ simetrik şartları sağlandığından özeşleniklik üzerine temel teoremi kullanabiliriz, buna göre eğer A özeşlenik ise, $gör(A\pm i)=\mathcal{H}$'dir. Ayrıca

$\parallel (A\pm\lambda i)\psi\parallel^2=\parallel A \psi\parallel^2+\lambda^2\parallel \psi\parallel^2$ (1)

geçerlidir.

Gene A'nın özeşlenikliğinden  $\lambda\in\mathbb{R}$ için $gör(A\pm i\lambda)=\mathcal{H}$ olduğunu biliyoruz, yani $\lambda\neq 0$ ise

$\parallel (A\pm i\lambda)^{-1}\parallel\leq \frac{1}{\vert \lambda\vert}$ (2)

Şimdi $böl(A)$ üzerinde $A+B$ işlemcisinin özeşlenik olduğunu kanıtlayalım (bölge seçiminde sorun yok çünkü $böl(A)\subset böl(B)$).

$A+B\pm\lambda i=(B(A\pm i\lambda)^{-1}+1)(A\pm i\lambda)$.

Sorudaki (*)'a göre: $\parallel(B(A\pm i\lambda)^{-1}\psi\parallel\leq a\parallel A(A\pm i\lambda)^{-1}\psi\parallel+b\parallel((A\pm i\lambda)^{-1}\psi\parallel$

(1)$\Rightarrow\parallel A(A\pm i\lambda)^{-1}\psi\parallel\leq\parallel \psi\parallel$

(2)$\Rightarrow \parallel(A+i\lambda)^{-1}\parallel\leq\frac{b}{\vert\lambda\vert}$

yani $\parallel(B(A\pm i\lambda)^{-1}\psi\parallel\leq(a+\frac{b}{\vert\lambda\vert})\parallel \psi\parallel$, yeterince büyük bir $\lambda$ seçtiğimizde

$(a+\frac{b}{\vert\lambda\vert})<1$ geçerli olur. 

Bu da demektir ki $(B(A\pm i\lambda)^{-1}+1)$ işlemcisi Neumann serisi (=$(1-(B(A\pm i\lambda)^{-1}+1))^{-1}$) aracılığıyla $\mathcal{H}$ üzerinde sınırlı bir ters işlemciye sahiptir. 

Böylece $böl((B(A\pm i\lambda)^{-1}+1)(A\pm i\lambda))=\mathcal{H}$ olur ve $\lambda$'nın işareti hem pozitif hem de negatif olabilceği için $A+B$ işlemcisi özeşleniktir.

 

Örnek: Coulomb potensiyali için zamandan bağımsız Schrödinger denkleminde ( $H\psi=E\psi$) özeşlenik olmak zorunda olan Hamiltonyen işlemcisinin bölgesinin $böl(H)$ belirlenmesi.

$H: böl(H)\rightarrow L^2(\mathbb{R^3}),\psi\rightarrow H_0\psi+V\psi$;

$H_0=-\Delta:\textrm{H}^2(\mathbb{R^3})\rightarrow L^2(\mathbb{R^3}),\psi\rightarrow-\nabla\psi$;

$V=-\frac{1}{\vert x\vert}$

Hangi $böl(H)$ için $\forall\psi\in böl(H):$ $\parallel V\psi\parallel=\sqrt{\int_{\mathbb{R}^3}\frac{1}{\vert x\vert^2}dx}<\infty$ ve $\sqrt{\int_{\mathbb{R}^3}\frac{1}{\vert x\vert^2}\vert\psi(x)\vert^2dx}\leq a\sqrt{\int_{\mathbb{R}^3}{\vert -\Delta \psi\vert^2}dx}+b\sqrt{\int_{\mathbb{R}^3}\vert\psi(x)\vert^2dx}$

sağlanır diye bakarsak $böl(H)$'ü seçebiliriz.

 

önce (30 puan) tarafından 
önce tarafından düzenlendi
20,360 soru
21,919 cevap
73,674 yorum
4,071,599 kullanıcı